Nagrania dźwiękowe i materiały wideo są dziś wykorzystywane w ogromnej liczbie przypadków, w których późniejsze odtworzenie całego materiału może być niewygodne lub czasochłonne. W tak zaistniałych okolicznościach znaczenie ma wierne przeniesienie wypowiedzi do postaci tekstowej. Transkrypcja nagrań może obejmować rozmowy, wywiady, posiedzenia, spotkania, wykłady czy materiały zarejestrowane podczas pracy.
Samo przepisanie słów nie zawsze jest jednak najprostszym zadaniem. Znaczenie mają jakość dźwięku, liczba osób mówiących, sposób wypowiadania się a także obecność szumów i przerw. Przy nagraniu kilku rozmówców trzebprócz tego rozpoznać, kto zabiera głos. Jeżeli już materiał jest niewyraźny, próba odgadnięcia brakującego fragmentu może prowadzić do zmiany sensu wypowiedzi, dlatego w praktyce nie gorzej zaznaczyć miejsce skomplikowane do ustalenia niż uzupełniać treść na bazie przypuszczeń.
Innego podejścia wymaga dokument przeznaczony do użycia w postępowaniu. Transkrypcja do sądu powinna głównie możliwie z uwagą odzwierciedlać tekst źródłowego nagrania, ponieważ wręcz pozornie drobne różnice mogą mieć znaczenie przy ocenie materiału (zobacz również: transkrypcja do sądu cennik). Ważne mogą być nie tylko same słowa, lecz też kolejność wypowiedzi, przerwania, powtórzenia czy momenty, w których uczestnicy mówią równocześnie. W zależności od celu dokumentu stosuje się różny poziom szczegółowości. Zdarza się, że niezbędny jest zapis wypowiedzi wraz z oznaczeniami czasu, a innym razem tekst uporządkowany w taki sposób, aby łatwiej było odnaleźć określony fragment nagrania. Nie trzeba w dodatku poprawiać wypowiedzi tylko po to, ażeby brzmiała bardziej literacko. Język mówiony na prawdę bardzo często zawiera niedokończone zdania, powtórzenia i potoczne określenia, które mogą zostać utracone podczas nadmiernej redakcji.
W sytuacji dłuższych materiałów często pojawia się pojęcie stenogram, choćby w praktyce zakres tego określenia bywa różnie rozumiany. Stenogram może być szczegółowym zapisem przebiegu rozmowy albo wydarzenia, z uwzględnieniem kolejności wypowiedzi poszczególnych osób. Przy pracy z takim materiałem na prawdę istotna staje się konsekwencja w oznaczaniu rozmówców a także zachowanie jednolitego sposobu zapisu przez cały dokument. Problem pojawia się w szczególności wtedy, gdy kilka osób wypowiada się równocześnie, ktoś mówi bardzo cicho lub nagranie zawiera fragmenty o słabej jakości. Wówczas nie wystarczy mechaniczne rozpoznawanie mowy. Niezbędne jest porównywanie nieprostych fragmentów z wcześniejszym i późniejszym kontekstem, a czasem także wielokrotne odsłuchiwanie tego samego miejsca. Nie znaczy to natomiast, że niejasny fragment powinno się samemu interpretować. Zadaniem osoby sporządzającej zapis jest możliwie wierne zaprezentowanie materiału, a nie zmienianie jego treści.
Na dokładność zapisu wpływa również sposób przygotowania samego nagrania. Wyraźny dźwięk, niewielka liczba zakłóceń i możliwie czytelny podział głosów ułatwiają późniejszą pracę. Przy materiałach zastosowanych do celów formalnych warto zachować oryginalny plik, ponieważ treść jest zapisem pochodnym i ewentualnie powinien dać się odnieść do źródła. Pomocne bywają oznaczenia czasu, dzięki którym konkretną wypowiedź można bardzo szybko porównać z odpowiednim miejscem nagrania. Znaczenie ma też forma dokumentu: zbyt duża ingerencja redakcyjna może oddalić zapis od rzeczywistego przebiegu rozmowy, natomiast całkowity brak uporządkowania utrudnia korzystanie z tekstu. Dlatego przy transkrypcji trzeba za każdym razem uwzględnić rodzaj materiału, jego wykorzystanie a także ograniczenia wynikające z jakości źródła.
Polecamy: transkrypcja nagrań.